Veterinary Past

Zoönotische pest verwekt door Yersinia pestis

---

Abstract

Van pest bij mensen veroorzaakt door de bacterie Yersinia pestis zijn drie ziektepatronen gekend. Eén ervan is de historisch zeer belangrijke builenpest. In deze ziektevorm vallen in de eerste plaats de lieslymfeklieren op: gezwollen, rood en pijnlijk; in mindere mate ook oksel- en halsklieren. Deze voorkeurplaatsen bij mensen zijn te verklaren doordat de belangrijkste ziekteoverbrengers, rattenvlooien, vooral bijten in de benen en armen, immunologisch gedeeltelijk beschermd door deze klieren en bijhorende lymfevaten. Bij hoge relatieve luchtvochtigheid (koud en vochtig weer) vormen zich watermanteltjes rond afzonderlijke pestbacillen, uitgeademd en in de lucht verspreid. In deze kiem houdende druppeltjes blijven de bacteriën langer levenskrachtig en zetten ze de ziekte over naar de luchtwegen van contactpersonen zonder tussenkomst van vlooien. Een derde ziektevorm is de sylvatische pest, die in Noord-Amerika en Centraal-Azië nog endemisch is en sporadisch ziekte veroorzaakt. Deze drie ziektepatronen gaan terug op verschillen in tussengastsoorten en omstandigheden: de oorzakelijke kiem verschilt niet. Yersinia pseudotuberculosis, de soort waaruit Y. pestis relatief recent ontstond als een apart pathotype, is nog steeds aanwezig, ook in onze streken. In feite hoort alleen builenpest, de meest spectaculaire ziektevorm, echt tot het verleden. Het artikel wordt geïllustreerd met citaten uit de beschrijving van de pest in Brugge (1665-1666) door de Diksmuidse arts Thomas Montanus (Van den Berghe). Deze zijn gebaseerd op moderne inzichten omtrent infectieuze ziekten. Er is geen sprake meer van goddelijke straf voor menselijk wangedrag. Joden en zwervende vreemdelingen worden niet beschuldigd. De auteur legt sterk de nadruk op de nood aan strikte hygiëne. De voorgestelde maatregelen om de ziekte te beperken, lijken verantwoord, maar de tekst rept met geen woord over het enorme belang van de bestrijding van ratten die via hun vlooien de ziekte verspreiden. Het zou nog tot omstreeks 1900 duren vooraleer men daar klaar in zag.